Ile kosztuje kontrola sanepidu w 2026 roku

Kontrola sanepidu w lokalu gastronomicznym jest bezpłatna, dopóki inspektor nie stwierdzi niezgodności z prawem żywnościowym. Jeśli je stwierdzi, zapłacisz 80 zł za pierwszą godzinę czynności, 20 zł za każde rozpoczęte 15 minut ponad nią i 30 zł za dojazd do 25 kilometrów. Stawki obowiązują od 1 stycznia 2026 roku.

Co się zmieniło i od kiedy

Stawki określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 listopada 2025 r. w sprawie opłat za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowych kontroli żywności (Dz.U. 2025 poz. 1603). Ogłoszono je 24 listopada 2025 r., a weszło w życie 1 stycznia 2026 r.

Paragraf 9 tego rozporządzenia uchylił poprzednie - rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 października 2017 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 1130). Stawki z 2017 roku obowiązywały przez osiem lat i to je nadal podaje spora część poradników w internecie.

Zmieniła się nie tylko wysokość opłat, ale też sposób ich liczenia. Wcześniej czas kontroli rozliczano w pełnych godzinach, teraz - w kwadransach. Doszła też osobna stawka za dojazd inspektora. Wcześniej dojazd nie miał własnej kwoty - mieścił się w „innych uzasadnionych wydatkach” z § 2 ust. 2 pkt 1 starego rozporządzenia.

Stawka za kilometr powyżej 25 km nie jest wpisana w rozporządzenie kwotowo. Paragraf 2 pkt 2 lit. b odsyła do maksymalnej stawki za kilometr przebiegu pojazdu z przepisów wydanych na podstawie art. 34a ust. 2 ustawy o transporcie drogowym. Dziś to 1,15 zł za kilometr dla samochodu osobowego o pojemności silnika powyżej 900 cm³ i 0,89 zł dla mniejszego (Dz.U. 2002 nr 27 poz. 271, ost. zm. Dz.U. 2023 poz. 5).

Kiedy kontrola jest płatna, a kiedy nie

Obowiązek zapłaty wynika z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448). Przepis wymienia trzy sytuacje i tylko trzy.

1. Kontrola, w której stwierdzono niezgodności z przepisami prawa żywnościowego - w tym sytuacja, gdy trzeba pobrać próbki i wykonać badania laboratoryjne, żeby te niezgodności potwierdzić.
2. Ponowna kontrola sprawdzająca, czy stwierdzone wcześniej niezgodności zostały usunięte.
3. Graniczna kontrola sanitarna - dotyczy przywozu żywności spoza Unii Europejskiej, nie zwykłej wizyty w lokalu.

Kontrola zakończona bez uwag nie kosztuje nic: zero za czynności, zero za dojazd, zero za czas inspektora. Opłata za dojazd jest w paragrafie 2 przypisana do czynności kontrolnych z punktu 1, więc dzieli ich los - nie ma płatnej kontroli, nie ma płatnego dojazdu.

Kto płaci, gdy uchybienie dotyczy towaru? Art. 75 ust. 2 wskazuje producenta środka spożywczego albo inny podmiot odpowiedzialny za towar w obrocie. Ale jeśli niezgodność powstała już na etapie obrotu i producent za nią nie odpowiada, opłatą obciążany jest kontrolowany, czyli Ty (art. 75 ust. 3).

Lokal przygotowany do kontroli płaci 0 zł. Lokal nieprzygotowany płaci za kontrolę, za rekontrolę i za dwa dojazdy. Przy dwóch krótkich wizytach to 220 zł różnicy - do tego dochodzi ewentualny mandat, który w 2025 roku wynosił średnio 297 zł. Jeśli chcesz wiedzieć, co u Ciebie trafiłoby do protokołu, tym się zajmuję.

Ile to kosztuje w praktyce

Poniższe wyliczenia zakładają, że inspektor stwierdził niezgodności - bez tego wszystkie kwoty wynoszą zero.

Krótka kontrola blisko siedziby stacji. Czynności trwały 45 minut, dojazd 8 km. Rachunek: 80 zł + 30 zł = 110 zł. Według stawek sprzed 2026 roku ta sama kontrola kosztowałaby 69 zł. Dojazd nie miał wtedy własnej stawki - stacja mogła go doliczyć jako „inne uzasadnione wydatki” (§ 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 2017 r.), ale w kwocie wynikającej z faktycznych kosztów, a nie z góry określonym ryczałtem.

Kontrola dwugodzinna. 80 zł za pierwszą godzinę, do tego cztery rozpoczęte kwadranse po 20 zł, czyli 80 zł. Razem 160 zł plus 30 zł dojazdu = 190 zł. Poprzednio: 52 zł + 2 × 17 zł = 86 zł.

Kontrola godzina i pięć minut. Piąta minuta po godzinie otwiera nowy kwadrans, więc płacisz 80 zł + 20 zł = 100 zł plus dojazd = 130 zł. Kontrola godzina i kwadrans kosztuje dokładnie tyle samo.

Dojazd z drugiego końca powiatu. Przy 40 km do lokalu podstawa to 30 zł, a do niej dochodzi kwota za kilometry - i tu przepis czyta się dwojako. Paragraf 2 pkt 2 lit. b mówi o kwocie „za każdy rozpoczęty kilometr powyżej 25 km”, ale każe ją liczyć „jako iloczyn przejechanych kilometrów i maksymalnej stawki”. Przy 1,15 zł za kilometr wychodzi więc albo 15 × 1,15 zł = 17,25 zł (razem 47,25 zł), albo 40 × 1,15 zł = 46 zł (razem 76 zł). Stacje liczą to różnie. Jeśli dostaniesz wezwanie do zapłaty, poproś o rozpisanie tej pozycji i o wskazanie, od ilu kilometrów została naliczona.

Kontrola z pobraniem próbki. Godzina czynności (80 zł), proste pobranie próbki (40 zł), dojazd 12 km (30 zł) = 150 zł, do tego koszt samego badania laboratoryjnego według załącznika do rozporządzenia. Tam stawki bywają wysokie: oznaczenie jednego alergenu metodą immunoenzymatyczną to 496 zł (poz. 11 w części I załącznika do rozporządzenia z 7 listopada 2025 r.).

Co zrobić teraz

1. Sprawdź, czy dokument, który dostałeś, to opłata, mandat czy kara. To trzy różne rzeczy, z trzema różnymi podstawami prawnymi i trzema trybami odwołania. Opłata za kontrolę wynika z art. 75 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia i nie jest karą za nic - to zwrot kosztów czynności.
2. Poproś o rozbicie kwoty na pozycje. Czas czynności, liczba rozpoczętych kwadransów, kilometry dojazdu, pobranie próbek, badania laboratoryjne. Każda z tych pozycji ma własną stawkę w paragrafach 2, 3 i 5 rozporządzenia oraz w załączniku do niego.
3. Porównaj czas z protokołem. Czas trwania czynności kontrolnych jest w protokole - z niego wynika liczba kwadransów. Do protokołu masz prawo wnieść uwagi i zastrzeżenia.
4. Policz koszt rekontroli, zanim ją wywołasz. Termin na usunięcie uchybień jest w decyzji. Usunięcie ich w terminie i udokumentowanie tego to jedyny sposób, żeby druga wizyta nie skończyła się drugim rachunkiem.
5. Jeśli dopiero otwierasz lokal - nie myl dwóch procedur. Zatwierdzenie zakładu i wpis do rejestru są bezpłatne, płatna jest tylko kontrola, w której coś znaleziono. Jak wygląda cała ścieżka, opisuję w tekście o wniosku o zatwierdzenie zakładu, a listę dokumentów zebrałem w zestawieniu na odbiór sanepidu.

Najczęstsze błędy

Mylenie opłaty za kontrolę z mandatem. To osobne kwoty z osobnych przepisów. Mandat karny może wynieść maksymalnie 500 zł, a 1000 zł tylko wtedy, gdy jeden czyn narusza dwa lub więcej przepisów (art. 96 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Praktyka to potwierdza: w 2025 roku w zakładach żywienia zbiorowego otwartego nałożono 7512 mandatów na łączną kwotę 2 231 230 zł, czyli średnio około 297 zł (Główny Inspektorat Sanitarny, „Raport z działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie zdrowia publicznego za rok 2025”).

Liczenie w pełnych godzinach. Od 2026 roku jednostką rozliczeniową po pierwszej godzinie jest rozpoczęte 15 minut, nie godzina. Kontrola trwająca 1 godzinę i 50 minut to 80 zł plus cztery kwadranse, czyli 160 zł - a nie 80 zł plus jedna godzina.

Przekonanie, że zatwierdzenie zakładu kosztuje. Nie kosztuje. Wniosek o zatwierdzenie zakładu i wpis do rejestru, decyzja i zaświadczenie o wpisie są bezpłatne. Jedyna typowa opłata to 17 zł opłaty skarbowej za pełnomocnictwo.

Traktowanie opłaty 100 zł jako opłaty za każde zaświadczenie z sanepidu. Paragraf 2 pkt 3 rozporządzenia dotyczy dokumentu potwierdzającego spełnienie wymagań prawa żywnościowego, wydawanego na wniosek podmiotu - takiego, jakiego żąda kontrahent, przetarg albo odbiorca zagraniczny. Nie jest to opłata za zaświadczenie o wpisie do rejestru zakładów.

Zapominanie o załączniku. Największe kwoty w tym rozporządzeniu nie leżą w stawce godzinowej, tylko w tabeli badań laboratoryjnych. Jeśli inspektor pobrał próbki, a badanie potwierdziło niezgodność, koszt analizy potrafi kilkukrotnie przewyższyć koszt samej wizyty.

Naprawianie dokumentacji dopiero po kontroli. Główny Inspektorat Sanitarny jako powody mandatów wymienia niewłaściwy stan higieniczno-sanitarny pomieszczeń, urządzeń i sprzętu, żywność po terminie przydatności lub bez wymaganego oznakowania, brak aktualnej dokumentacji lekarskiej personelu oraz brak wdrożenia albo nieprzestrzeganie procedur kontroli wewnętrznej (Raport z działań PIS za 2025 rok). Dwie ostatnie pozycje to czysta dokumentacja - rejestry temperatur, dzienniki mycia, informacja o alergenach - i akurat ich nie da się nadrobić w trakcie wizyty, więc uruchamiają zarówno opłatę, jak i rekontrolę. Jeśli Twoja dokumentacja HACCP istnieje głównie w segregatorze sprzed otwarcia, mogę ją przejrzeć i uzupełnić - tym się zajmuję. Ile kosztuje samo wdrożenie, rozpisuję w osobnym tekście.

O tym, jak wygląda sam początek wizyty, piszę w tekście Pierwsze 15 minut kontroli sanepidu.